การจัดตั้งโรงงานอุตสาหกรรมในประเทศไทยจำเป็นต้องปฏิบัติตาม พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม โดยกฎหมายได้แบ่งโรงงานออกเป็น 3 ประเภท ตามระดับการควบคุมของภาครัฐ ได้แก่
ประเภทที่ 1 ไม่ต้องขออนุญาต เพียงปฏิบัติตามข้อกำหนด
ประเภทที่ 2 ไม่ต้องขออนุญาต แต่ต้องแจ้งเจ้าหน้าที่ก่อนดำเนินกิจการ
ประเภทที่ 3 ต้องขอใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (รง.4)
การจัดประเภทโรงงานพิจารณาจากหลายปัจจัย เช่น ประเภทกิจการ กำลังเครื่องจักร จำนวนแรงงาน ปริมาณการผลิต ความเสี่ยงต่อสิ่งแวดล้อม และที่ตั้งของโรงงาน ซึ่งกิจการที่มีขนาดใหญ่หรือมีความเสี่ยงสูง มักถูกจัดอยู่ในประเภทที่ 3 และต้องอยู่ภายใต้การควบคุมอย่างเข้มงวด
สำหรับโรงงานประเภทที่ 3 ผู้ประกอบการต้องยื่นคำขออนุญาต โดยเตรียมเอกสารสำคัญ เช่น แบบคำขอ รง.3 รายละเอียดเครื่องจักร กระบวนการผลิต เอกสารสิทธิ์ที่ดิน และรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) หากเข้าข่าย จากนั้นเจ้าหน้าที่จะทำการตรวจสอบเอกสารและลงพื้นที่ ก่อนพิจารณาอนุมัติ ซึ่งโดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 60–90 วัน
นอกจากนี้ โรงงานบางประเภท เช่น อุตสาหกรรมอาหาร เคมี หรือรีไซเคิล อาจต้องปฏิบัติตามกฎหมายเฉพาะเพิ่มเติม และหากตั้งอยู่ในนิคมอุตสาหกรรม อาจต้องขออนุญาตจากการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (กนอ.) ด้วย
การเข้าใจกฎหมายและขั้นตอนตั้งแต่ต้น จะช่วยให้ผู้ประกอบการสามารถวางแผนธุรกิจได้อย่างถูกต้อง ลดความเสี่ยง และดำเนินกิจการได้อย่างราบรื่นในระยะยาว
