ในยุคที่การแพทย์ก้าวหน้า “ยารักษาโรค” ถือเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญต่อการดำรงชีวิตของมนุษย์ แต่ในอีกด้านหนึ่ง ยากลับกลายเป็นแหล่งกำเนิดมลพิษที่กำลังแพร่กระจายไปทั่วโลกโดยที่หลายคนไม่ทันสังเกต
รายงานจากโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) ระบุว่า สารออกฤทธิ์ทางเภสัชกรรม (APIs) จากยาได้ปนเปื้อนในแหล่งน้ำแทบทุกทวีป ทั้งแม่น้ำ ทะเลสาบ และน้ำบาดาล ปัจจุบันมีการตรวจพบสารจากยาอย่างน้อย 631 ชนิดใน 71 ประเทศ และมีการปนเปื้อนในแม่น้ำมากกว่า 1,000 แห่ง ครอบคลุม 104 ประเทศทั่วโลก สะท้อนให้เห็นว่านี่คือปัญหาระดับสากล
สาเหตุหลักของปัญหานี้เกิดจากการใช้ยาในชีวิตประจำวัน เมื่อมนุษย์บริโภคยา ร่างกายจะดูดซึมเพียงบางส่วน ส่วนที่เหลือจะถูกขับออกทางของเสียและเข้าสู่ระบบบำบัดน้ำเสีย อย่างไรก็ตาม โรงบำบัดส่วนใหญ่ยังไม่สามารถกำจัดสารเคมีที่ซับซ้อนเหล่านี้ได้หมด ทำให้สารตกค้างหลุดรอดสู่สิ่งแวดล้อม นอกจากนี้ การทิ้งยาไม่ถูกวิธี เช่น การกดยาลงชักโครก เทลงอ่างล้างหน้า หรือทิ้งรวมกับขยะ ยังเป็นอีกปัจจัยสำคัญที่ทำให้สารเหล่านี้ปนเปื้อนในดินและแหล่งน้ำ
ผลกระทบจากมลพิษยานั้นรุนแรงและหลากหลาย ทั้งการเร่งให้เกิด “เชื้อดื้อยา” ซึ่งเป็นภัยคุกคามต่อสุขภาพมนุษย์ในระยะยาว รวมถึงผลกระทบต่อสัตว์และระบบนิเวศ เช่น การเปลี่ยนแปลงเพศของปลา หรือการเกิดภาวะไตวายเฉียบพลันในสัตว์บางชนิด
แม้ยาจะเป็นสิ่งจำเป็นต่อชีวิต แต่หากขาดการจัดการที่เหมาะสม ก็อาจกลายเป็นภัยต่อสิ่งแวดล้อมและสิ่งมีชีวิตทั่วโลก ปัญหามลพิษจากยาจึงเป็น “วิกฤตเงียบ” ที่ต้องได้รับความตระหนักและการแก้ไขอย่างจริงจังในระดับสังคมและนโยบายต่อไป
Cr. bangkokbiznews
